1940-жылдары курулган мурдагы аскердик госпиталдын имаратында жайгашкан борбор реабилитациялык кызматтардын сапатына түздөн-түз таасир эткен инфраструктуралык жакшыртууларга ээ болду. 

Фонддун өкүлдөрү долбоор турмуш-тиричилик шарттарын жакшыртууга гана эмес, дарылануучулардын социалдык жактан эффективдүү адаптацияланышын негиздегенчөйрөнү түзүүгө да багытталганын белгилешет. 

Сокулук реабилитациялык борборунун директору Бурул Туманова менен маек.

– “Эл-Ди-Эс Черитиз” фонду менен канча убакыттан бери кызматташуудасыз? 

– Фонд менен 2016-жылдан бери таанышпыз. Ал учурда Токмок психоневрологиялык социалдык стационардык мекемесинде иштечүмүн, ал жерде “Эл-Ди-Эс Черитиз” бир катар абдан пайдалуу долбоорлорду ишке ашырган. Мисалы, алма бактарын отургузуу, эмерек менен камсыздоо, жумшак жана катуу инвентарь менен камсыздоо. Ошондой эле алар бардык имараттарды толугу менен килемдер менен жабдышкан. Уктоочу корпустарга, мончого жана ашканага сууну жылытуу үчүн күн батареяларын орнотушканын өзгөчө белгилегим келет. Бул дайыма ысык суу болушуна жана электр энергиясын үнөмдөөгө мүмкүндүк берди.

– Сокулук борборун качан жетектегенден кийин бул жакта да фонд менен кантип кызматташа баштадыңыз? 

– 2025-жылдын 3-мартында Сокулук реабилитациялык борборунун директору болуп дайындалдым. Биз дароо эле ” Эл-Ди-Эс Черитиз” фонду менен кызматташа баштадык. Борбордун имараты 1940-жылдары курулган, эски. Мурда бөлмөлөрдө жана коридорлордо килем жок болчу, ал эми кыймылы чектелген балдар көп. Фонддун жардамы менен бардык бөлмөлөр жана коридорлор килем менен жабдылды. Бул жылуулук жана ыңгайлуулук тартуулап, жашоо шартты кыйла жакшыртты.

– Фонддун колдоосу менен дагы кандай өзгөрүүлөр болду? 

– Маанилүү багыттардын бири – суу менен камсыздоо системасы. Мурда биздин камкордугубуздагылар 100 метрдей тереңдиктеги скважинадан сууну кошумча тазалоосуз эле түз колдонушчу. Эми борбордун беш жеринде фильтрация системасы орнотулуп, балдар таза ичүүчү сууга жеткиликтүү болушту.

Ошондой эле жылытуу системасы дагы модернизацияланды. Эскилиги жеткен кот казандар заманбап автоматташтырылган от казандарга алмаштырылды. Мунун аркасында кышында бөлмөлөр кыйла жылуу болуп, персоналдын, өзгөчө от жагуучулардын иши жеңилдеп, коопсуздук жогорулады.

– Бул өзгөрүүлөр тарбиялануучулардын күнүмдүк жашоосуна кандай таасир этти? 

– Абдан чоң. Борбордо 4 жаштан 22 жашка чейинки ар кандай психоневрологиялык диагнозу бар балдар жана жаштар жашашат. Бизде реабилитациялык жана абилитациялык сабактар өткөрүлөт, анын ичинде дарылоочу дене тарбия, физиотерапия, психологиялык жардам көрсөтүлөт.

Түзүлгөн шарттар жашоонун сапатына түздөн-түз таасир этет. Балдар өздөрүн ыңгайлуу сезишет, жакшыраак адаптацияланышат, аларга өзүн-өзү тейлөөдөн баштап майда моториканы жана окуу көндүмдөрүн өнүктүрүүгө чейинки негизги көндүмдөрдү үйрөнүүгө көбүрөөк мүмкүнчүлүктөр пайда болот.

– Азыркы учурда иштин кайсы багыттары артыкчылыктуу болуп саналат? 

– Биринчи кезекте – комплекстүү реабилитация. Бизде ЛФК кабинеттери, физиотерапия, адистер өзүн-өзү тейлөө көндүмдөрүн өнүктүрүү менен алектенишет: балдар кашык кармоону, тиш тазалоону, жазууну, сүрөт тартууну үйрөнүшөт.

Инфраструктуранын жакшыртылышы сабактарды эффективдүү өткөрүүгө жана ар бир тарбиялануучуга көбүрөөк көңүл бурууга мүмкүндүк берет. Бул алардын мындан аркы социалдашуусуна жана өз алдынча жашоого ыңгайлашуу мүмкүнчүлүгүнө түздөн-түз таасирин тийгизет.

Фонддун жардамы менен 80 баланын жана физикалык жана менталдык жактан жабыркаган 23 жашка чейинки 20 улан-кыздын, жалпысынан 100 тарбиялануучунун жашоо жана реабилитациялоо шарттары жакшыртылды. Тарбиялануучулардын арасында жетимдер жана ата-энесинин камкордугусуз калган балдар бар.

Борбор 1941-жылы курулган мурдагы аскердик госпиталдын имаратында жайгашкан. Анда физиотерапиялык процедуралар, дарылоочу дене тарбия көнүгүүлөрү өткөрүлөт, психологиялык жардам көрсөтүлөт, маданий жана өнүктүрүүчү иш-чаралар уюштурулат. Фонддун долбоорунун алкагында жылытуу системасы толук кандуу модернизацияланды: эскирген жана бузулган үч от казан жылуулукту автоматтык түрдө берүүчү заманбап моделдерге алмаштырылды. Жаңы жабдуулар турак жай корпустарын жана медициналык блокторду туруктуу жана коопсуз жылуулук менен камсыздайт.

Мындан тышкары, “Эл-Ди-Эс Черитиз” мекемени заманбап суу тазалоо системасына өткөрдү жана анын шарапаты менен борбордун бардык аймагында ичүүчү таза суу жеткиликтүү болду. Жашоо бөлмөлөрүнө жылуу килемдер төшөлүп, бул тарбиялануучуларга ыңгайлуулук тартуулады.

Түзүлгөн шарттар реабилитациянын натыйжалуулугун жогорулатууга өбөлгө түзөт. Жаңыланган инфраструктура балдарга жана жаштарга сапаттуу колдоо көрсөтүүгө гана эмес, ошондой эле өз алдынча жашоого ишенимдүү ыңгайлашууга жардам берет.

«Эл-Ди-Эс Черитиз» кайрымдуулук фонду борбордун өнүгүшүнө салым кошту. Ага өнөр жайлык кир жуугуч жана кургаткыч машиналар берилди, бул балдардын тазалыгына жетиштүү кам көрүүгө мүмкүндүк берет», – деп белгиледи Камилла Джонсон.

«Эл-Ди-Эс Черитиздин»  өкүлдөрү ошондой эле Энени жана баланы коргоо улуттук борборуна барышты, ал жерде фонд ымыркайларды жана алардын энелерин колдоого байланышкан долбоорду жүзөгө ашырууда.

Фонд борбордун дарыгерлери колдонгон жаңы төрөлгөн балдарды мониторингдөө үчүн инкубаторлорду жана жабдууларды тапшырды, ошондой эле энелерге колдоо көрсөтөт.

Фонддун Кыргызстандагы долбоорлорунун координатору Алия Гомерсалл «Эл-Ди-Эс Черитиздин»  ишмердүүлүгү мамлекеттик мекемелер менен кызматташууга негизделгенин белгиледи.

«Биз Саламаттыкты сактоо министрлиги, Эмгек, социалдык камсыздоо жана миграция министрлиги жана Агартуу министрлиги менен иштешебиз», – деди ал.

Сапарынын аягында президент Джонсон Кыргызстандагы гуманитардык долбоорлор уюмдун эл аралык программаларынын маанилүү бөлүгү болуп кала берерин белгиледи. Анын айтымында, саламаттыкты сактоо системасын колдоо, балдарга жардам берүү жана аялдардын мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүү кызматташуунун негизги багыттары болуп саналат. Ишке ашырылып жаткан демилгелер өлкөнүн жашоо сапатын узак мөөнөттүү жакшыртууга жана социалдык инфраструктурасын чыңдоого багытталган.

Сокулук мектеп-интернаты Кыргыз Республикасынын Билим берүү министрлигине караштуу. Бул жерде 296 бала билим алат, алардын 120сы туруктуу негизде жашайт. Мекеме өлкөнүн бардык аймактарынан тарбиялануучуларды кабыл алат. Негизги диагноздордун арасында – ринолалия, кекечтенүү, дислексия жана башка оор сүйлөө кемчиликтери бар. Интернат республикадагы ушул жааттагы адистештирилген жалгыз мекеме болуп саналат.

Демилгенин алкагында мекемеге өндүрүш кир жуучу жана кургатуучу машиналар, үтүктөөчү жабдыктар, тарбиялануучуларга жеке шкафтар, ошондой эле матрацтары менен 50 керебет берилди.

Фонддун өкүлдөрү иш сапарынын жүрүшүндө кир жуучу жабдууларды жана уктоочу бөлмөлөрдү карап чыгышты, алардын иш жүзүндө колдонулушун жана иштөө шарттарын текшеришти.

Белгилей кетсек, интернаттын кир жуучу жайы көп жылдар бою жаңыланган эмес. Эскирген жабдуулар персоналга кошумча оорчулук келтирип, тарбиялануучуларды таза кийим-кече жана шейшептер менен камсыздоону кыйындаткан.

Модернизациядан соң кир жуумай жана кургатуу процесси туруктуу жана ыкчам болуп калды. Санитардык шарттар жана балдардын, өзгөчө интернатта туруктуу жашагандардын турмуш-тиричилик ыңгайы жакшырды.

«Кир жуучу жайды жана уктоочу бөлмөлөрдү жаңылоо акыркы жылдардагы эң маанилүү жакшыртуулардын бири болду», – деп белгиледи мектеп-интернатынын директору Асел Мадраимова.

Бул багыттын алкагында фонд Кыргыз Республикасынын Саламаттыкты сактоо министрлиги менен биргеликте неонатология жана медициналык жабдууларды берүү боюнча долбоорлорду ишке ашырат. Жабдуулар конкреттүү мекемелерге жөнөтүлүп, ал жактагы дарыгерлер жана медайымдар окуудан өтүшөт, ал эми практика жеринде бааланат. Мындай ыкма кайрымдуулук жардамды учурдагы клиникалык процесстерге интеграциялоого жана колдоонун натыйжалуулугун жогорулатууга мүмкүндүк берет.

Акыркы жылдары «Эл-Ди-Эс Черитиз» өлкөнүн бардык аймактарындагы медициналык мекемелерге, анын ичинде Бишкектеги тез жардам ооруканасына (көз травмасы бөлүмү), Каракол шаарындагы Ысык-Көл облустук бириккен ооруканасына, Бишкектеги №6 шаардык төрөт үйүнө жана  Эне жана баланы коргоо улуттук борборуна, ошондой эле Жалал-Абад, Чүй, Баткен облустарындагы жана Ош шаарындагы облустук төрөт үйлөрүнө жана ооруканаларына жардам берди.

Фонд ошондой эле угуу жана көрүү мүмкүнчүлүгү чектелген балдар үчүн атайын мектеп-интернаттарды, реабилитациялык борборлорду, психоневрологиялык мекемелерди, балдар үйлөрүн жана социалдык стационарларды колдоого алат. COVID-19 пандемиясы учурунда медициналык мекемелерди персонал үчүн жеке коргонуу каражаттары менен камсыз кылуу өзгөчө багытка айланды.

Материалдык жардамдан тышкары, фонддун долбоорлорунда кадрларды даярдоого, улуттук машыктыруучуларды калыптандырууга жана кесиптик коомчулуктун ичинде билим берүүгө басым жасалат. Мындай ыкма мекемелердин туруктуулугун жана оорулууларды кароонун сапатын жогорулатат.

Бул формалдык өнөктөштүк эмес, бул жоопкерчиликти ачык бөлүштүрүү менен биргелешип иштөө. “Эл-Ди-Эс Черитиз” мамлекеттик функцияларды аткарбайт жана башкаруу чечимдерин кабыл албайт. Анын азыркы учурдагы милдети – ресурстар же уюштуруу убактысы жетишсиз болгон маалда иштеп жаткан инфраструктуранын конкреттүү багыттарын күчөтүү.

Мындай ыкманын эң көрүнүктүү мисалы катары Кыргыз Республикасынын Эмгек, социалдык камсыздоо жана миграция министрлиги менен майыптыгы бар адамдарды майыптар коляскасы менен камсыз кылуу боюнча кызматташууну, ошондой эле техникаларды, ашкана жабдууларын берүү жана күн жылытуу системаларын орнотуу аркылуу социалдык мекемелерди колдоого алганын айтууга болот. Биргелешкен программалардын алкагында фонд алуучуларга коляскаларды министрлик аркылуу өткөрүп берген. Бөлүштүрүү мамлекет тарабынан түзүлгөн муктаж болгондордун расмий тизмеси боюнча жүргүзүлгөн. Бул нерсе жардамды дароо социалдык колдоонун иштеп жаткан механизмине киргизүүгө мүмкүндүк берди.

Фонд министрлик менен бирге аймактардагы социалдык коргоо башкармалыктарынын кызматкерлери үчүн окутуу тренингдерди уюштурду. Окутуу жергиликтүү жерлерде социалдык кызматтардын адистери тарабынан өткөрүлдү, алар майыптыгы бар адамдар менен туруктуу негизде иштөөнү улантышууда. Мындай формат туруктуу натыйжаны камсыз кылды, анткени аймактык мекемелерге жабдуулардын бар экени эмес, ага болгон жоопкерчиликти жана күнүмдүк колдонуу эрежелерин түшүнүү маанилүү болду.

Жыйынтыгында, жүздөгөн адамдар реабилитациялоо каражаттары менен камсыздалып гана калбай, чечимдер институционалдык жактан бекитилди. Программанын алкагында, майыптар коляскаларын бөлүштүрүү ыкмалары Эмгек, социалдык камсыздоо жана миграция министрлигинин өзүнчө буйругу менен аныкталган. Ушундай жол менен долбоордук чечим туруктуу мамлекеттик практикага айланды.

“Эл-Ди-Эс Черитиздин” Кыргыз Республикасынын Саламаттыкты сактоо министрлиги менен өз ара аракеттенүүсүндө да ушундай эле модель колдонулат. Неонатология жана медициналык жабдуулар жаатындагы долбоорлор Саламаттыкты сактоо министрлиги жана тиешелүү кесиптик ассоциациялар менен координацияланып ишке ашырылат. Жабдуулар конкреттүү мекемелерге жөнөтүлүп, ал жерде дарыгерлер жана медайымдар окуудан өтүшөт жана практиканы баалоо жеринде гана жүргүзүлөт. Мындай кылуу кайрымдуулук колдоону өзүнчө иш контурларын түзбөй, учурдагы клиникалык процесстерге интеграциялоого мүмкүнчүлүк берет.

Бул моделдин практикалык ишке ашырылышы колдоо географиясында да байкалат. Акыркы жылдары “Эл-Ди-Эс Черитиз” өлкө боюнча медициналык, социалдык жана билим берүү мекемелерине жардам көрсөтүп келди, анын ичинде Бишкек шаарындагы тез жардам ооруканасы (көз травмасы бөлүмү), Каракол шаарындагы Ысык-Көл облустук бириккен ооруканасы, Бишкек шаарындагы №2 шаардык төрөт үйү жана Эне жана баланы коргоо улуттук борборунун перинаталдык борбору, Жалал-Абад, Баткен, Чүй облустарынын жана Ош шаарынын облустук төрөт үйлөрү жана ооруканалары, ошондой эле Кыргыз Республикасынын Саламаттыкты сактоо министрлигинин алдындагы балдарды реабилитациялоо жана үй-бүлөнү колдоо борбору. Ошондой эле Бишкек шаарындагы кулагы начар уккан жана дүлөй, начар көргөн жана сокур балдар үчүн атайын мектеп-интернаттарга, “Келечек” реабилитациялык борборуна, Ак-Суу, Жайыл, Жалал-Абад жана Токмок шаарларындагы психоневрологиялык мекемелерге, балдар үйүнө жана “Үмүт Үйү” социалдык стационарына да жардам берилди. Өзгөчө багыт катары COVID-19 пандемиясы учурунда Чүй жана Ош облустарынын медициналык мекемелерине ыкчам жардам көрсөтүлдү, анда фонд ооруканаларды медициналык персонал үчүн жеке коргонуу каражаттары менен камсыз кылды.

“Эл-Ди-Эс Черитиздин” ишмердүүлүгү материалдык колдоо менен эле чектелбейт. Медициналык жана социалдык долбоорлордо кадрларды даярдоого, улуттук тренерлерди калыптандырууга жана кесиптик чөйрөдө билим берүүгө ырааттуу түрдө басым жасалат. Мындай ыкма мекемелердин тышкы ресурстарга болгон көз карандылыгын азайтат.

Бул иштин кандай жол менен курулганы да маанилүү. Расмий коммуникацияда биргелешкен жоопкерчилик жана ролдордун так бөлүштүрүлүшү баса белгиленет: мамлекет нормативдик жана башкаруу функциясын сактап калат, а фонд – ресурстук жана эксперттик колдоо көрсөтөт.

“Эл-Ди-Эс Черитиздин” тажрыйбасы кайрымдуулук мамлекеттик социалдык жана медициналык саясаттын ажырагыс бөлүгү боло аларын көрсөтөт. Сөз алмаштыруу же убактылуу алмаштыруу жөнүндө эмес, так жана текшерилген күчөтүү жөнүндө болууда. Бюджет чектелүү жана социалдык жүк көп болгон учурда мындай өз ара аракеттенүү форматы натыйжалуу гана эмес, зарылчылык да болуп калат.

“Эл-Ди-Эс Черитиз” коомдук кайрымдуулук фонду өз ишин так ушул социалдык колдоо багытына бурду. Фонд ишмердүүлүгүн бир жолку гуманитардык акция катары эмес, Кыргыз Республикасынын Эмгек, социалдык камсыздоо жана миграция министрлиги менен өнөктөштүктө системалуу жардам катары калыптандырды.

Фонд менен министрликтин биргелешкен программасынын алкагында 600дөн ашуун майыптыгы бар жарандар зарыл болгон реабилитациялык жабдыктарды алышты. Жардам коляска берүү менен гана чектелбей, ар биринин медициналык көрсөтмөлөрүн жана реалдуу муктаждыктарын эске алган бөлүштүрүү процедурасында да көрүндү.

Жардам өлкөнүн бардык аймактарына жетти. Майыптар арабасынын көбү – 232 даана Ош облусуна берилди. Андан кийин Ош шаарындагы – 128 жана Жалал-Абад облусундагы – 109 майыптыгы бар жарандар арабалуу болушту. Ошондой эле Бишкек шаарына – 50, Чүй облусуна – 40, Ысык-Көлгө – 38, Баткенге – 33, Нарынга – 25 жана Талас – 16 даана жөнөтүлдү. Мындай бөлүштүрүү басым борбор калаага эмес, жогору муктаждыктагы аймактарга жасалганын билдирет.

Майыптар коляскалары менен камсыз кылуу боюнча улуттук программа масштабдуу демилге болуп берди. Анын алкагында фонд республикага 700 майыптар коляскасын жана 200 басууга арналган шаймандарды тапшырды.

Маанилүүсү, программа бир гана жабдыктарды берүүнү камтыган эмес. Ага катар дарыгерлер, социалдык кызматкерлер жана техникалык адистер үчүн окутуу курстары уюштурулган жана үч мастер-машыктыруучу даярдалган. Алар учурда аймактарда иштөөсүн улантышууда.

Комплекстүү жардамдын жыйынтыгында 900дөй адам колдоо алышты. Негизги жыйынтыктардын бири -майыптар арабасын бөлүштүрүү эрежелери Кыргыз Республикасынын Эмгек, социалдык камсыздоо жана миграция министрлигинин өзүнчө буйругу менен бекитилди. Чындыгында, бул убактылуу чечимдерден мамлекеттик социалдык колдоо тутумуна киргизилген туруктуу механизмге өтүү болуп саналат.

Фонд жергиликтүү социалдык коргоо башкармалыктарынын кызматкерлерин окутууга өзгөчө басым жасады. Өлкөнүн аймактарында майыптар арабасын туура пайдалануу, жөндөө жана аларга кам көрүү боюнча үч күндүк тренингдер өткөрүлдү. Негизги принцип: техника жөн гана колго берилбестен, адамдынжашоосуна интеграцияланышы – узак, коопсуз кызмат кылып жана ээсинин жеке муктаждыктарына толук жооп бериши керек.

“Эл-Ди-Эс Черитиздин” майыптар арабасы менен камсыздоо жаатындагы иши кайрымдуулуктун чегинен ашты. Ал тең укуктуулук жана өз алдынчалуулук боюнча бир топ кеңейтилген социалдык саясаттын бир бөлүгүнө айланды. Адам ылайыктуу коляскага жана адистердин колдоосуна ээ болгон жерде, мобилдүүлүк өзгөчө көрүнүш болбойт, ал нормага айланат. Фонд мындан ары да дал ушундай натыйжаны беттеп, адамдардын жашоосунун сапатын ырааттуулук менен жакшыртуу үчүн иштөөсүн улантат.

Неонатология адистеринин айтымында, ымыркайлардын өлүмүнүн 70 пайызга жакыныперинаталдык мезгилге байланыштуу. Бул топко ара төрөлгөн, ошондой эле дем алуу жетишсиздиги жана гипоксия белгилери менен төрөлгөн ымыркайлар кирет. Бул демек, иш жүзүндө көп учурда натыйжа диагноздун татаалдыгы менен эмес, төрөттөн кийинки алгачкы сааттарда өз убагында жардам көрсөтүлгөнбү жана бул үчүн керектүү ресурстар жеринде болгонбу же жокпу – ошону менен аныкталат дегенди билдирет.

Акыркы жылдары мамлекеттик саясат перинаталдык кызматты чыңдоого багытталды. Перинаталдык борборлордун тармагы кеңейип жатат, жаңы төрөлгөн ымыркайларды кароонун клиникалык протоколдору жаңыланууда, врач-неонатологдорду, акушерлерди жана медайымдарды даярдоого болгон талаптар күчөтүлүүдө. Медициналык колледждердин жана жогорку окуу жайларынын билим берүү программаларына неонаталдык реанимациянын жана ымыркайларды багуунун заманбап ыкмалары киргизилип жатат. Ошол эле учурда биринчи кезекте, төрөт үйлөрүнүн бирдей жабдылбагандыгы жана өзгөчө аймактык мекемелердеги персоналдардын көндүмдөрүн үзгүлтүксүз жаңылап туруу зарылчылыгы менен байланышкан практикалык чектөөлөр да сакталууда.

Мындай шарттарда “Эл-Ди-Эс Черитиз” коомдук кайрымдуулук фондунун ишмердүүлүгү иштеп жаткан системаны даректүү түрдө күчөтүүгө негизделген. Фонд Саламаттыкты сактоо министрлиги жана Неонатологдор ассоциациясыменен өнөктөштүктө иштеп, перинаталдык кызматтын конкреттүү муктаждыктарына көңүл бурат. Артыкчылык катары неонатология тандап алынган, анткени бул багыттагы так чаралар жыйынтыктоочу натыйжа берет.

Акыркы жылдары фонддун колдоосу менен өлкөнүн төрөт үйлөрүнө жана перинаталдык борборлоруна ымыркайлардын дем алуусун колдоо үчүн 20 СИПАП аппараты жана кандагы кычкылтектин деңгээлин тынымсыз көзөмөлдөөгө 35 пульсоксиметр берилди. Жабдуулар Бишкек жана Ош шаарларындагы мекемелерге, ошондой эле Чүй, Ош, Нарын жана Талас облустарынын төрөт үйлөрүнө жеткирилди. Маалына жетпей жана алсыз төрөлгөн ымыркайлардын жашоосунун алгачкы күндөрүндө ушундай техника болсо, алардын абалын турукташтырууга жана оор кесепеттердин тобокелдигин азайтууга мүмкүнчүлүк көбөйөт.

Фонддун негизги ыкмасы – даярдалган персонал болгондо гана техникалык жабдуулар эффективдүү иштейт деген түшүнүк. Ошондуктан, медицина кызматкерлерин практикалык окутуу – иштин маанилүү багытына айланды. Акыркы эки жылда жаңы төрөлгөн балдарды кароонун заманбап стандарттары боюнча 850гө жакын дарыгер, медайым, акушерка жана студенттер билим алды. Окутуу медициналык мекемелерде, өлкөнүн беш облусундагы 31 төрөт үйүндө жүргүзүлдү, бул алынган көндүмдөрдү дароо клиникалык практикага киргизүүгө мүмкүндүк берди.

Аны менен катар улуттук эксперттик база түзүлдү. Неонаталдык жандандыруу боюнча 8 улуттук тренер даярдалды, ал эми 11 медициналык окуу жайынан 145 окутуучу практикалык компетенцияларга ээ болуп, аларды билим берүү программаларына киргизишти. Мындай формат туруктуу натыйжаны камсыздайт жана системанын бир жолку окутуу иш-чараларынан көз каранды болуусун азайтат.

Кошумча элемент катары Бишкек жана Ош шаарларында АКШдан келген адистердин катышуусунда практикалык семинарларөткөрүлдү. Бул иш-чаралар критикалык кырдаалдарда аракеттенүү алгоритмдерин иштеп чыгууга, дем алууну колдоого жана төрөт үйлөрүнүн реалдуу ишине мүмкүн болушунча жакын шарттарда неонаталдык реанимацияны түзүүгө арналды.

Жыйынтыгында, “Эл-Ди-Эс Черитиздин” ишмердүүлүгү перинаталдык кызматтын өнүгүүсүнүн жалпы логикасына киргизилип, системанын эң аялуу компоненттерин күчөтүүгө багытталган. Ымыркайлардын өлүмү Кыргызстандын медицина тармагындагы олуттуу маселелердин бири болуп кала берүүдө, бирок мамлекеттик чаралар менен кесиптик кайрымдуулуктун айкалышы тобокелдиктерди азайтууга шарт түзөт. Төрөт үйлөрү керектүү жабдуулар менен жабдылып, медициналык персонал үзгүлтүксүз практикалык даярдыктан өтүп турса, ымыркайдын өмүрү кокустук факторлордон азыраак көз каранды болот. “Эл-Ди-Эс Черитиздин” өлкөдөгү неонаталдык жардамды өнүктүрүүгө кошкон салымы дал ушунда.